Psikolojide Zeigarnik Etkisi, tamamlanmamış görevlerin zihnimizde yarattığı o bitmek bilmeyen bilişsel gerilimi tanımlar. ADHD beyni için bu etki, yarım bırakılmış düzinelerce projenin yarattığı devasa bir “açık sekme” yığınıdır. Ancak, bir döngüyü bilinçli bir şekilde tamamlamak (closure), beyne “Güvendeyiz ve başardık” sinyali gönderir. Bu, sadece bir işi bitirmek değil; beynin ödül sistemini (dopaminerjik yolak) yeniden kalibre etmek ve “tamamlayabilen bir benlik” inşa etmektir.

Kaynak: Bluma Zeigarnik, 1927 · Gestalt Psychology

02 · KIRILMA

Sekiz hafta önce buraya geldiğimde korkuyordum. Bir söz vermiştim ve bu sözün altında ezilmekten, enerjimi yanlış yönetip yarı yolda kalmaktan çekiniyordum. “Ya yazamazsam? Ya enerjim biterse?” diye soruyordum kendime.

Ama bugün buradayız. Bu 8 hafta, benim için bir içerik serisinden fazlasıydı; kendi “alma-verme” dengemi kurduğum bir laboratuvardı. Sizinle her Cumartesi buluşmak, o “sisli” günlerde bile bir çapaya dönüştü. Kalemliği ayıklayan o küçük kız çocuğuna, büyüdüğünde bu karmaşadan bir “Zihin Operasyon Planı” çıkaracağını kanıtladık.

Sekiz hafta boyunca yakıttan hormonlara, AI protezlerinden nesne devamlılığına kadar her şeyi konuştuk. Artık “Neden böyleyim?” diye sormuyoruz. Artık “Sistemim nerede?” diye soruyoruz. Ve en önemlisi; artık yarım bırakanlar değil, kendi ritmine göre tamamlayanlarız.

03 · ANALİZ: 8 Haftalık Envanter

Bu maratonda zihnimizin işletim sistemine şu yamaları (patch) attık:

• Yakıt: Motivasyonun bir yalan olduğunu, ihtiyacımızın “uyarım” olduğunu anladık.

• Biyoloji: Döngüsel olduğumuzu, her gün aynı performansı veremeyeceğimizi kabul ettik.

• Protezler: AI ve dışsal araçların bir “hile” değil, nörolojik bir ihtiyaç olduğunu gördük.

• Gürültü: Modern dünyanın ADT etkisini ayıklayıp, sessizlik adaları kurduk.

• Görünürlük: Nesneleri ve görevleri “görünmezlik sınırından” sahneye taşıdık.

Bu bilgiler artık sadece birer “post” değil; senin kişisel Neuro-Strateji rehberin.

04 · OPERASYON: Hasat Zamanı

Bu hafta stratejimiz “Geriye Bakış ve Değerlendirme”.

1. Envanterini Çıkar: Geçtiğimiz 7 haftalık görevlerden hangisi hayatında en büyük “Aha!” anını yarattı? Hangisi hala telefonunun ana ekranında veya masanda duruyor?

2. Hasadı Paylaş: Bu 8 haftalık yolculuk senin zihin kullanım kılavuzunda neyi değiştirdi?

Ektiklerimizi biçtiğimize göre; bu 8 haftalık deney şimdilik burada sona eriyor. Kendi enerji yönetimim ve stratejik planım dahilinde, bu seriyi “başarıyla tamamlanmış projeler” arşivi altına alıyorum.

Bu süreçte benimle beraber nefes aldığınız, bana eşlik ettiğiniz ve en önemlisi; kendi zihninize daha şefkatli bakmayı seçtiğiniz için teşekkür ederim. Bu maraton benim için yetti, arttı ve iyileştirdi. Umarım sizin için de öyle olmuştur.

05 · REZONANS

Sen bozuk değildin. Sen sadece yanlış kılavuzla yönetilen, çok güçlü bir işlemciydin. Bu 8 hafta boyunca kendi kılavuzumuzu beraber yazdık. Döngüyü tamamladık. Şimdi, bu yeni işletim sistemiyle dünyayı nasıl değiştireceksin?

Okuduğunuz ve bu yolculuğun bir parçası olduğunuz için teşekkür ederim.

Buradayım be, buradayım.

Sevgiler,

Beril | Neurospicegirl

Gelişim psikolojisinde Nesne Devamlılığı, bir nesnenin görüş alanından çıksa bile var olmaya devam ettiğini anlama yetisidir. ADHD beyninde bu durum sadece fiziksel eşyalar için değil, görevler, projeler ve hatta insanlar için de “işlevsel” bir kopukluğa dönüşür. Çalışma belleği (working memory) zayıf olduğunda, beyin bir şeyi aktif olarak görmüyorsa, onu işlemci listesinden düşürür. Bu bir hafıza sorunu değil, bir “görsel tetikleyici” eksikliğidir. Beyin, “gözden ırak olan gönülden de ırak olur” sözünü nörolojik bir kural olarak yaşar.

Kaynak: Russell Barkley, 2012 · Executive Functions: What They Are, How They Work, and Why They Evolved

02 · KIRILMA

Mutfak dolabının arkasında bozulan o sebzeler, çekmecenin dibinde unutulan o fatura, hatta mesajına “sonra dönerim” deyip haftalarca unuttuğum o en yakın arkadaşım... Benim için bir şey görüş alanımdan çıktıysa, o artık evrende var olmuyor. Bu durumun yarattığı suçluluk duygusunu biliyorsun: “Beni hiç mi önemsemiyorsun?”, “Bunu nasıl unutursun?”

Eskiden kendimi “vefasız” veya “dikkatsiz” biri sanırdım. Oysa mesele vefa değil, veri işleme biçimimdi.

Eğer bir proje dosyam masamın üzerinde değil de bir klasörün içindeyse, o proje benim için “ölü” bir projedir. Beynim onu geri çağırmak (retrieve) için gereken enerjiyi harcamaktansa, önünde gördüğü o anlık uyarana (mesela bir Reels videosuna) odaklanmayı seçer. Çünkü o video “burada” ve “şimdi”dir; unutulan o görev ise “görünmezlik sınırının” ötesinde.

03 · ANALİZ: Görmediğin Şey Ölü müdür?

ADHD beyni “Out of Sight, Out of Mind” (Gözden ırak, akıldan ırak) prensibiyle çalışır. Bu durumun iki temel nedeni vardır:

• Visual Anchoring (Görsel Çapalama): Beynimiz bir işi başlatmak için görsel bir “ipucuna” ihtiyaç duyar. Kapalı çekmeceler, düzenli ama saklı klasörler bizim için birer karadeliktir.

• Zaman Körlüğü: Nesne görünmez olduğunda, onunla ilişkili olan “zaman” algısı da kaybolur. O işin teslim tarihinin yaklaştığını ancak o işi “gördüğümüzde” hatırlarız.

Sen unutkan değilsin; sadece senin işletim sistemin, verileri işlemek için ”Dışsal bir Görsel Harita”ya ihtiyaç duyuyor.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

Bu hafta stratejimiz “Şeffaflık ve Görsel İşaretleme”.

1. Görünür Kıl: Bu hafta yapman gereken en kritik 3 görevi, bir kağıda büyük puntolarla yaz ve tam olarak ekranının yanına (veya göreceğin bir yere) yapıştır. Klasörlerin içine saklama.

2. Şeffaf Düzenleyiciler: Eğer mümkünse, evde veya ofiste kapalı kutular yerine şeffaf kutular kullanmaya başla. Görmediğin eşya senin değildir.

3. Dijital Çapalar: En çok unuttuğun uygulamaları telefonunun ana ekranına, gözünün tam önüne koy. Geride kalan her şey unutulmaya mahkumdur.

05 · REZONANS

Senin zihnin bir depo değil, bir sahnedir. Sahnede olmayan oyuncu alkış alamaz; görüş alanında olmayan görev de tamamlanamaz. Görünmezlik sınırını aşmak için hayatını bir “sergi salonu” gibi tasarlamaktan çekinme.

Senin “görünmezlik sınırının” arkasında kalan o en meşhur eşyan veya görevin ne? Çekmecenin dibinde neyi unuttun ve o şeyi aylar sonra bulduğunda ne hissettin?

Haftaya: FİNAL - Hasat: 8 haftada ne öğrendik? Devam mı, tamam mı?

Hemen abone olun

Sosyal Psikoloji’de “Sosyal Kolaylaştırma” (Social Facilitation) olarak bilinen olgu, bireylerin yanlarında bir başkası olduğunda (fiziksel veya sanal) basit görevlerdeki performanslarının arttığını gösterir. ADHD beyninde bu durum daha spesifik bir mekanizmaya dayanır: Vücut Çiftleme (Body Doubling). Bir başkasının varlığı, prefrontal korteksi “çalışır” konumunda tutan bir “external pacer” (dışsal ritim tutucu) görevi görür. Diğer kişinin sizinle çalışması gerekmez; sadece orada olması, beynin “görevden kaçma” sinyallerini baskılamaya yeten dopamin ve norepinefrin salınımını tetikler.

Kaynak: T.E. Pychyl et al., 2000 · Journal of Social Behavior and Personality

02 · KIRILMA

Evden çalışmaya başladığım ilk dönemlerde şunu fark etmiştim: Tek başıma olduğumda o görevler dağ oluyor, raporlar aylarca bekliyordu. Ama bir arkadaşıma kahve içmeye gittiğimde, o sadece koltukta telefonuna bakmaya başladığında bile, ben bir anda bilgisayarımı açıp o sunumu bitirebiliyordum. Böyle bir şeyin varlığını bile anlamamıştım başlarda. Bir süre sonra bitirmem gereken işler olduğunda bilgisayarımı alıp ona gitmeye başladım, ‘sen filmini izle, ben şurada bilgisayar açacağım’ diyordum, ve birlikte ‘işimize bakıyorduk’.

Meğer beynim sadece bir “çapa” arıyormuş.

ADHD beyni için yalnızlık bazen bir özgürlük değil, bir uyaran boşluğudur. O boşlukta zihin, yapılacak işin ağırlığı altında ezilir. Ama odada başka bir enerji olduğunda, beynin o “çalışma belleği” (working memory) dışarıdan destek alır. Başka birinin varlığı, senin için bir “zaman çapası” olur. Bugün bile, çok zorlandığımda bir kafeye gitmemin ya da görüntülü konuşmada bir arkadaşımla sessizce çalışmamın nedeni bu; yetersizlik değil, nörolojik bir strateji.

03 · ANALİZ: Neden Yanımızda Biri Varken Daha İyi Çalışıyoruz?

Body Doubling bir “denetim” mekanizması değildir, bir aynalama mekanizmasıdır.

• Ayna Nöronlar: Karşımızdaki kişinin sakin ve odaklanmış hali, bizim beynimize “Şu an güvendeyiz ve odaklanma zamanı” sinyali gönderir.

• Dışsal Prefrontal Korteks: ADHD beyni kendi kendini başlatmakta (initiation) zorlanır. Odadaki diğer kişi, senin geçici prefrontal korteksin olur; sana sessizce “Şu an buradayız ve çalışıyoruz” der.

• Hesap Verebilirlik (Micro-Accountability): Birinin bizi “izliyor” olma ihtimali (izlemese bile), dopamin sistemini uyararak göreve başlama eşiğini düşürür.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz? (Audio-Experiment)

Bu hafta senin için bir yenilik hazırladım. Bu yazının en üstündeki Play tuşuna basmanı istiyorum.

Bu hafta stratejimiz “Sanal Body Doubling”.

1. Bir işin başına otur (bu maili okumayı bitirdiğinde).

2. Kayıt ettiğim 5 dakikalık “Birlikte Başlıyoruz” sesli notunu aç.

3. Ben orada seninle konuşurken veya sessizce klavye seslerim gelirken, sen de o ertelediğin işin ilk 3 dakikasını benimle yap.

Deney: Bakalım benim sesim senin için o “sosyal motoru” ateşlemeye yetecek mi?

“Birlikte Başlıyoruz” sesli notu:

05 · REZONANS

Tek başına başarmak zorunda değilsin. İnsan sosyal bir hayvandır ve ADHD beyni bu sosyalliğe sadece sevgi için değil, fonksiyon için de ihtiyaç duyar. Yardımcı bir işlemci kullanmak sistemi optimize etmek aslında.

Senin en verimli “Body Doubling” anın hangisi? Bir kafe mi, kütüphane mi, yoksa yanında sessizce oturan bir aile üyesi mi? Bu hafta benimle beraber (sesli notla) çalışmak nasıl hissettirdi?

Haftaya: Görünmezlik Sınırı - Nesne Devamlılığı: Görmediğin görev “ölü” müdür?

Psikiyatrist Edward Hallowell tarafından literatüre kazandırılan ADT (Attention Deficit Trait - Dikkat Eksikliği Özelliği), genetik tabanlı ADHD’den farklı olarak, tamamen çevresel faktörlerle tetiklenen bir durumdur. Modern dünyanın aşırı bilgi yüklemesi, bitmek bilmeyen bildirimler ve hız beklentisi, beynin frontal loblarını (yürütücü merkezini) sürekli bir “panik” moduna sokar. Sonuç; odaklanamama, unutkanlık ve yüzeysel düşünme. Yani dünya şu an, biyolojik olarak ADHD olmayan beyinlerde bile ADHD semptomları yaratacak şekilde tasarlanmış durumda.

Kaynak: Edward M. Hallowell, 2005 · Harvard Business Review

02 · KIRILMA

Bazen masanın başında otururken şunu fark ediyorum: Önümde açık olan 15 sekme, telefonuma düşen ardı arkası kesilmeyen bildirimler, fonda çalan müzik ve mutfaktan gelen o belirsiz tıkırtı... Hepsi aynı anda zihnime saldırıyor. O an sadece “odaklanmam” gerekiyor ama beynim bir radyo istasyonu gibi sürekli kanal değiştiriyor.

Eskiden böyle anlarda “Neden bu kadar iradesizim? Neden sadece şu işe bakamıyorum?” diye kendimi suçlardım. Sonra şunu anladım: Bizim beyinlerimiz, binlerce yıl boyunca bir ormanda veya sakin bir köyde yaşamak üzere evrimleşti. Saniyede 40 farklı veri paketinin (mail, mesaj, haber, reklam) saldırısına uğramak üzere değil.

İçinde yaşadığımız bu “dikkat ekonomisi”, bizim biyolojik sınırlarımızı her gün zorluyor. Eğer gerçek bir ADHD beynine sahipsen, bu gürültü senin için sadece bir rahatsızlık değil; sisteminin tamamen çökmesine neden olan bir saldırı gibi.

03 · ANALİZ: Sen mi bozuksun yoksa dünya mı fazla gürültülü?

Modern yaşam, beynin “Default Mode Network” (hayal kurma ve derin düşünme ağı) ile “Task Positive Network” (işe odaklanma ağı) arasındaki geçişleri bozdu.

• Sinyal-Gürültü Oranı: Başarılı bir odaklanma için sinyalin (yaptığın iş) gürültüden (çevresel uyaranlar) daha yüksek olması gerekir. Ancak dijital dünya, gürültüyü o kadar artırdı ki sinyal artık duyulmuyor.

• Seçim Yorgunluğu: Sadece bir şeyi seçmek için bile 50 farklı opsiyonla karşılaşmak, prefrontal korteksi daha işe başlamadan tüketiyor.

Sen “bozuk” değilsin; sadece senin hassas sensörlerin, bu kadar yüksek hacimli ve düşük kaliteli veriyi işlemek için fazla rafine.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

Bu hafta stratejimiz “Bilişsel Hijyen” ve çevreyi beynine göre modifiye etmek.

1. Görsel Gürültüyü Azalt: Çalışma masanda o an yaptığın iş dışındaki her şeyi (telefon dahil) görüş alanından çıkar. Eğer göremiyorsan, beynin onun için işlemci harcamaz (Nesne Devamlılığı prensibi).

2. Bildirim Katliamı: Sadece “hayat memat meselesi” olan 3 uygulama dışındaki tüm bildirimleri kapat.

3. Analog Ada: Günün sadece 1 saatinde tüm ekranları kapat ve sadece kağıt-kalemle (veya elle yapılan bir işle) kal. Beyninin o gürültüden çıkıp “kendi frekansına” dönmesine izin ver.

05 · REZONANS

Dünya seni sürekli “daha hızlı, daha çok, daha efektif” olmaya zorluyor. Ama senin beynin bir üretim bandı değil; o bir ekosistem. Ekosistemi gürültüyle boğma. Unutma, bazen en büyük ilerleme, dışarıdaki sesi kısmaktır.

Gün içinde seni en çok “hack”leyen, odağını en hızlı dağıtan o “gürültü” ne? Bir ses mi, bir uygulama mı, yoksa hiç bitmeyen o yapılacaklar listesi mi?

Haftaya: Sosyal Motor - Body Doubling: Neden yanımızda biri varken daha iyi çalışıyoruz?

ADHD sadece bir “dikkat” meselesi değil, aynı zamanda bir duygusal regülasyon (düzenleme) güçlüğüdür. Nörogörüntüleme çalışmaları, ADHD’li beyinlerde limbik sistem (duygu merkezi) ile prefrontal korteks (kontrol merkezi) arasındaki bağlantının daha zayıf olduğunu gösteriyor. Bu durum, duyguların filtrelenmeden, doğrudan ve devasa bir hacimle yaşanmasına neden olur. Teknik olarak buna “zayıf top-down kontrolü” deniyor; yani beynin üst katmanı, alt katmandan gelen duygusal fırtınayı durduracak “ses kısma” düğmesine sahip değildir.

Kaynak: Shaw et al., 2014 · American Journal of Psychiatry

02 · KIRILMA

Bana sık sık “Çok hassassın” ya da “Bu kadar büyütecek ne var?” dendiğinde hissettiğim o yalnızlığı hatırlıyorum. Sanki herkes dünyayı bir radyo gibi orta ses seviyesinde dinlerken, benim kulaklığımda ses sonuna kadar açılmış ve düğme bozulmuş gibi.

Küçük bir eleştiri, beynimde devasa bir “reddedilme” yangını başlatabiliyor (buna literatürde Rejection Sensitivity Dysphoria deniyor). Ya da heyecanlandığım bir proje, o an dünyanın en önemli şeyi haline gelip uykularımı kaçırabiliyor. Duygular bende sadece yaşanmıyor; beni ele geçiriyor, fiziksel bir ağırlığa dönüşüyor ve sonra aynı hızla beni terk edip geride koca bir duygusal yük (emotional hangover) bırakıyor.

Eskiden bu “yoğunluğu” bir karakter kusuru sanırdım. “Neden herkes gibi sakin kalamıyorum?” diye kendimi hırpalardım. Oysa mesele karakterim değil, beynimin amplifikatörünün (yükselticisinin) ayarlarıydı.

03 · ANALİZ: Ses Kısma Düğmesi Neden Çalışmıyor?

ADHD beyninde uyaran ile tepki arasındaki o meşhur “boşluk” çok dardır.

• Duygusal Hiper-reaktivite: Bir duygu geldiğinde, beyin onun “ne kadar önemli” olduğunu tartmadan önce tüm sistemleri alarm durumuna geçirir.

• Fren Mekanizması: Normalde prefrontal korteks araya girip “Sakin ol, bu sadece bir mail” demeliydi. Ama bizim sistemimizde o mail, limbik sistem tarafından “hayat memat meselesi” olarak etiketlenmiş bir kaplan saldırısı gibi algılanır.

Duyguların bu kadar yüksek çözünürlüklü olması seni “dengesiz” yapmaz; sadece beyninin veri işleme kapasitesinin duygusal kanalda çok yoğun olduğunu gösterir.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

Bu hafta, o devasa duygu dalgası geldiğinde “90 Saniye Kuralını” ve “Etiketleme” yöntemini deneyeceğiz.

1. İsimlendir: Yoğun bir duygu (öfke, utanç, aşırı heyecan) hissettiğin an, kendine şunu de: “Şu an beynim bir [Duygu İsmi] dalgası işliyor.” Duyguyu “benliğinden” ayır ve onu dışarıdan bir veri gibi izle.

2. Dalganın Geçmesine İzin Ver: Bir duygunun kimyasal olarak kan dolaşımından geçmesi yaklaşık 90 saniye sürer. O 90 saniye boyunca hiçbir karar verme, hiçbir mesaj atma. Sadece dalganın kıyıya vurup çekilmesini bekle.

Sen o duygu değilsin; sen o duyguyu işleyen yüksek performanslı (ama bazen gürültülü) bir işlemcisin.

05 · REZONANS

Sen “fazla hassas” değilsin, sen yüksek çözünürlüklü (high-res) yaşıyorsun. Sesin çok çıkması, müziğin kötü olduğu anlamına gelmez; sadece bir amfiye ihtiyacın olduğunu gösterir.

Bu hafta en çok hangi duygunun sesini kısmakta zorlandın? O duygu bir renk olsaydı, şu an zihninin hangi köşesini boyardı?

Haftaya: Modern Dünya Hatası - Sen mi bozuksun yoksa dünya mı fazla gürültülü? (ADT Kavramı)

Bilişsel Bilim dünyasında “Cognitive Offloading” (Bilişsel Yükü Devretme) kavramı, beynin sınırlı olan çalışma belleğini korumak için bilgiyi dış araçlara aktarma eylemidir. Araştırmalar, özellikle yürütücü işlev (executive function) zorluğu yaşayan bireylerin, planlama ve organizasyon gibi görevleri dış araçlara delege ettiğinde, prefrontal korteksteki “işlemci yükünün” azaldığını ve beynin asıl yaratıcı sürece odaklanabildiğini kanıtlıyor. AI bu noktada sadece bir araç değil, nörolojik bir protezdir.

Kaynak: Risko & Gilbert, 2016 · Trends in Cognitive Sciences

02 · KIRILMA

Masanın başında, o beyaz boş sayfaya veya ucu bucağı görünmeyen o “yapılacaklar listesine” bakarken yaşadığın felç hissini biliyorsun. Beynim yapılacak işi görüyor, önemini anlıyor ama o işi parçalara ayırıp “başlat” komutunu verecek olan o nöral vites bir türlü geçmiyor. Eskiden buna “başlama sancısı” der, kendimi disiplinsizlikle suçlardım.

Ta ki yapay zekayı bir “sekreter” değil, bir “Yürütücü İşlev Protezi” olarak kullanmaya başlayana kadar.

Eskiden bir projeye başlamak için gereken o devasa bilişsel enerjiyi artık harcamıyorum. Çünkü biliyorum ki; beynimdeki o “organizasyon bug’ını” dışarıdaki bir işlemciyle kapatabilirim. Utanmayı bıraktım. Eğer bacağım kırılsaydı koltuk değneği kullanmaktan utanmayacaktım; yürütücü işlevlerim “farklı” çalışıyorsa, bir protez zihin kullanmak da o kadar doğal.

03 · ANALİZ: Neden AI Senin İçin Bir Kurtarıcı?

ADHD beyninin en büyük düşmanı “belirsizliktir”. Bir iş ne kadar büyük ve bulanıksa, beyin o kadar çok kaçar. AI bu belirsizliği saniyeler içinde yok eder:

• Frictionless Start (Dirençsiz Başlangıç): AI senin için o ilk taslağı çıkarır, sen sadece üzerinden geçersin. “Sıfırdan başlamak” zorunda kalmazsın.

• Micro-Step Breakdown: Karmaşık bir görevi, beyninin korkmayacağı kadar küçük (atomik) parçalara böler.

• Judgment-Free Support: AI sana “Bunu neden hala yapmadın?” diye sormaz. Sıkılmaz, yorulmaz ve her zaman “hazır” bekler.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

Bu hafta bir görevini AI’a “delege” etmeni istiyorum. Ama sadece bir metin yazdırmak için değil, “başlatma sancısını” yenmek için.

Uygulama: Ertelediğin o en büyük görevi seç ve AI’a şu komutu ver: “Bu projeyi (proje ismi), beynimin korkmayacağı kadar küçük ve her biri maksimum 5 dakika sürecek 10 adıma böl. İlk adıma başlamam için bana çok basit bir başlangıç cümlesi ver.”

O 10 adımı gördüğünde beyninin nasıl rahatladığını fark et. Bu hafta sadece “protezini” kullan ve enerjinin nasıl korunduğunu izle.

05 · REZONANS

Modern dünyanın karmaşası senin standart donanımın için fazla ağır. Protezlerini takmaktan çekinme; bazen daha uzağa gitmek için ek bir işlemciye ihtiyaç duymak, en zekice stratejidir.

Bugüne kadar bir AI aracını veya bir uygulamayı kullanırken “Bunu kendim yapmalıydım, kolaya kaçıyorum” diye suçluluk hissettiğin oldu mu? Bu suçluluk duygusu sence kime hizmet ediyor?

Haftaya: Duygusal Amplifikatör - Neden her şeyi 10 katı şiddetinde hissediyoruz? (Big Feelings)

Kadın beyninde dopamin ve östrojen, el ele yürüyen iki partnerdir. Araştırmalar, östrojenin dopamin sentezini, salınımını ve geri alımını doğrudan modüle ettiğini gösteriyor. Östrojen seviyesi düştüğünde (özellikle luteal fazda), ADHD semptomları şiddetlenir; çünkü beyindeki dopamin etkinliği de beraberinde çakılır. Bu bir “istek” meselesi değil, bir ham madde meselesidir.

Kaynak: Roberts et al., 2018 · Psychoneuroendocrinology

02 · KIRILMA

Ayın üç haftası boyunca kurduğum sistemlerin içinde bir şekilde “akabiliyorken”, o malum hafta geldiğinde sanki birisi zihnimin fişini çekmiş gibi hissediyorum. Hatırla; geçen hafta motorun yanlış yakıtla çalıştığını söylemiştim. Ama bu hafta, depoda yakıt olsa bile motorun ateşleme yapmadığı o günlerden bahsedeceğim.

Eskiden kendime çok kızardım. “Daha dün bu işleri tıkır tıkır yapıyordun Beril, bugün neden bir maili yanıtlamak bile Everest’e tırmanmak gibi geliyor?” derdim. Kendimi istikrarsızlıkla, tembellikle, “başladığı işi bitirememekle” suçlardım. Oysa o günlerde beynimdeki dopamin reseptörleri, östrojenin çekilmesiyle birlikte greve gidiyordu.

O “sisli” günlerde, en basit kararı vermek bile bir bilişsel yük felaketine dönüşüyor. En sevdiğim kahvenin tadı bile değişiyor, sesler daha yüksek, kokular daha tahammül edilemez geliyor. Maske düşüyor ve altındaki yorgun çocukla baş başa kalıyorum.

03 · ANALİZ: Neden Her Hafta Aynı Değilsin?

Erkek egemen dünyada “verimlilik” çizgisi doğrusal kabul edilir. Oysa ADHD’li bir kadın beyni için verimlilik döngüseldir.

• Yüksek Östrojen Fazı: Dopamin zirvede. Sosyalsin, odaklanabiliyorsun, sistemlerin tıkır tıkır işliyor. “Ben bu işi çözdüm” dediğin anlar.

• Luteal Faz (Düşüş): Östrojen çekilirken dopamin de elini eteğini çeker. İlaç kullanıyorsan bile ilacın etkisinin azaldığını hissedebilirsin. Beyin sisi (brain fog) başlar.

Sorun senin sisteminde değil, takviminde. Sabotaj içeriden geliyor; ama bu sabotajın zamanlamasını bilirsen, onu yönetebilirsin.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

Bu hafta senden tek bir şey istiyorum: Verimlilik Anketini Döngünle Eşleştir.

1. Bir döngü takip uygulaması kullanmaya başla (eğer kullanmıyorsan).

2. “Bilişsel Sis” yaşadığın günlerin, döngünün hangi evresine denk geldiğini not et.

3. O günlerde kendine şu izni ver: “Şu an beynim düşük güç modunda. En ağır bilişsel yükleri bu haftaya planlamayacağım.” Stratejimiz şu: Biyolojinle savaşma, ona göre hızını ayarla.

05 · REZONANS

Sen istikrarsız değilsin, sen döngüselsin. Doğrusal bir dünyada döngüsel bir beyne sahip olmak bir hata değil, bir ritim meselesi.

Senin “sisli” günlerin ne zaman başlıyor? O günlerde kendine söylediğin en sert cümle neydi? Hadi, o cümleleri bugün burada bırakalım.

Haftaya: Modern Dünya Hatası - Sen mi bozuksun yoksa dünya mı fazla gürültülü? (ADT Kavramı)

2019 yılında PNAS’ta (Proceedings of the National Academy of Sciences) yayımlanan bir çalışma, beynin “bilişsel efor” kapasitesinin çocukluk döneminde nasıl kalibre edildiğini ortaya koydu.

Bulgular sarsıcı: Yüksek zekalı çocuklar, genellikle “kolayca” sonuç alabildikleri için prefrontal korteksleri (beynimizin CEO’su) düşük ödül - yüksek efor gerektiren görevler için gereken nöral devreleri hiç geliştirmiyor. Zeka bir avantaj olarak başlıyor ama yetişkinlikte nörolojik bir engele dönüşüyor. Beynin, “kolay” olmayan her şeyi bir tehdit veya fiziksel bir acı olarak algılamaya programlanıyor.

Kaynak: Kuzawa et al., 2019 · PNAS

02 · KIRILMA

Bu seriyi hem senin için hem kendim için yazıyorum. Sen benden daha fazla bilimsel temelli sistem istiyordun; ben ise yazma dürtümün, bu 8 haftalık maratonda bizi nereye götüreceğini görmek istiyorum. 8 hafta boyunca birlikte laboratuvardayız.

Okul yıllarını hatırla. Ben aslında o zamanlar çok da kolay dönemler geçirmediğimi sonradan fark ettim. Veli toplantılarından annem hep aynı cümleyle dönerdi: “Çok potansiyelli bir çocuk.” Oysa “potansiyel” benim için uçsuz bucaksız, soyut ve omuzlarıma binen bir yüktü.

Ders çalışıyor sanıldığım o anlarda, masanın köşesindeki kalemliği ayıklıyordum. Arkamdaki çocuğun bir şeyleri çiğneme sesi yüzünden delirmek üzereydim. Yağmurlu günlerde servis aracındaki o ağır “sabah nefesi” kokusuyla okula gidene kadar duyularımı sensörlemeye çalışıyordum. Sınavdan 70 aldığımda “Demek ki çalışmama gerek yokmuş” diyordum.

İşte hata tam burada başlıyordu. Çalışmama gerek yokmuş dediğim her an, beynimin o “efor” kasını biraz daha köreltiyordum. İş hayatına geçtiğimde; o çiğneme sesleri, o masadan kaçma isteği ve düşük dopaminli görevlerin verdiği o “fiziksel acı” tekrar karşıma çıktı. Ama bu sefer “çalışmadan geçebileceğim” bir sınav yoktu.

03 · ANALİZ: Yakıtın Neden Yanlış?

Motorun yanlış yakıtla çalışıyor derken kastettiğim şu: Bizim beynimiz Dopamin ile çalışır. Ancak ADHD spektrumuna yakın beyinler, dopamini “süreçten” değil, “sonuçtan” veya “acil durumlardan” almaya programlanmıştır.

• Düşük Oktanlı Yakıt (Motivasyon): Gelmesini beklediğin o anlık istek. Çabuk yanar, külü çoktur, seni yarı yolda bırakır. Eğer işe başlamak için “istek” gelmesini bekliyorsan, depoya yanlış yakıt koyuyorsun demektir.

• Yüksek Oktanlı Yakıt (Uyarım ve Sistem): Doğru zorluk seviyesi ve yapılandırılmış rutinler.

Sen “tembel” değilsin. Sadece beynin, düşük ödüllü (sıkıcı ama gerekli) işler için enerji harcamayı reddeden, çok verimli ama inatçı bir yazılımla çalışıyor. Motorun temiz, ama depoya sürekli “motivasyon” doldurmaya çalışıyorsun; oysa senin beynin sadece “uyarım” (stimulation) ile ateşlenir.

04 · OPERASYON: Bu Hafta Ne Yapıyoruz?

8 haftalık maratonun ilk adımı, “yakıt sızıntısını” bulmak.

Bu hafta, masanın başına oturduğunda elinin o kalemliğe, o telefona veya o tırnak törpüsüne gittiği ilk saniyeyi yakala. Kendine şunu sor:

“Şu an beynim hangi ‘ucuz ödülün’ peşinde? Hangi zorluktan kaçmak için bu tırnağı törpülüyorum?” Savaşma. Sadece sinyali oku ve fark et. Bu hafta sadece “gözlemci” modundayız.

05 · REZONANS

Belki o küçük çocuk tembel değildi. Sadece hiç kimse ona motorunun nasıl çalıştığını söylememişti.

Bana Yaz: Senin çocukluktaki “servis kokun” veya seni masadan kaçıran “çiğneme sesin” bugün iş hayatında neye dönüştü? Masanın başında otururken aslında neyi ayıklıyorsun? Yorumlarda buluşalım, her birini tek tek okuyacağım.

Haftaya: Hormonal Sabotaj - Östrojen döngüsü ADHD beynini nasıl yönetir?

Yıllarca kendimi disiplinsizlikle, irade zayıflığıyla suçladım. Ama sorun irademde değilmiş; sorun, aşırı yüklü bir işlemciyi (beynimi) yönetmek için elimde hiçbir kullanma kılavuzu olmamasındaymış.

Ben bu kaosun içinden motivasyon videolarıyla değil, sistemler kurarak çıktım. Zihnimi karşıma alıp onunla savaşmayı bırakıp, onun çalışma prensiplerine uygun bir operasyon planı kurguladım.

Kaos Rehberi işte bu sürecin bir ürünü. Bu bir ajanda ya da kişisel gelişim kitabı değil; bu, zihnimize nasıl çalışması gerektiğini öğreteceğimiz bir antrenman protokolü. Amacımız, odaklanmayı bir zorunluluktan çıkarıp, beynin için öğrenilmiş bir “refleks” haline getirmek.

Bu rehberle zihnini bir engel olmaktan çıkarıp, en keskin aracına dönüştüreceğiz.

Şimdi Operasyon Zamanı.

Eğer hazırsan; analiz etmeyi, suçluluk duymayı ve beklemeyi bir kenara bırakalım. Zihnini olması gereken yere, kontrol kulesine geri oturtalım.

Kaos Rehberi artık yayında. Aşağıdaki linkten ulaşabilir ve ilk adımı bugün atabilirsin.

Lansmana Özel Küçük Bir Not: Bu sistemin mümkün olduğunca çok “karışık zihne” ulaşmasını istiyorum. Bu yüzden, Kaos Rehberi önümüzdeki 48 saat boyunca standart fiyatı olan 450 TL yerine, lansmana özel 350 TL üzerinden yayında olacak.

Zihnindeki o yükü beraber tahliye edelim ve asıl yapmak istediğin işlere, hayallerine yer açalım.

👉 [KAOS REHBERİ’Nİ İNCELE VE AL]

Seninle bu yolda yürümek, o gürültünün dindiği anı beraber paylaşmak için sabırsızlanıyorum.

Nöronlarına iyi bak,

Beril // Neurospicegirl 🧠✨

Nöro-Analiz: Ertelediğin her karar, prefrontal korteksinde “arka plan gürültüsü” yaratır. Bu gürültü sadece zamanını değil, özsaygını ve bilişsel RAM kapasiteni de yer bitirir. Aylık kaybın ortalama 44 saat.

Micro-Hack: Bugün zihnindeki en büyük 3 “açık sekmeyi” bir kağıda yaz. Sadece isimlerini koymak bile işlemci üzerindeki yükü %20 azaltır.

Bekleyiş bitiyor. Kaos Rehberi: Zihin Kullanım Kılavuzu 17 Şubat sabahı yayında. Yarın mail kutunu kontrol et; bekleme listesindekilere özel “Erkenci Kuş” (Early Bird) linki ve indirim kodu geliyor. 🤍

Nöro-Analiz: “Scroller’s High” dediğimiz o sonsuz kaydırma hali, beynini sahte bir başarı hissiyle doyurur. Gerçek işe oturduğunda ise kasan boştur. Odaklanamıyorsun çünkü dopamin sermayen tükendi.

Micro-Hack: Yarın sabah ilk 30 dakika telefonunu başka bir odada bırak. Beyninin kendi doğal hızına dönmesine izin ver. Odaklanmak bir yetenek değil, korunması gereken bir sermayedir.

CTA: Zihnindeki “Dopamin Ekonomisi”ni yönetmeyi öğrenmek için 17 Şubat’ı bekle. Lansman avantajları için Substack abonelerine özel bir sürprizim olacak. 👩🏽‍🔬

Nöro-Analiz: Beynindeki amigdala (güvenlik merkezi), önündeki işin büyüklüğünü veya belirsizliğini bir tehdit olarak algıladı ve frene bastı. Şu an yaşadığın şey "Task Paralysis" yani başlama felci.

Micro-Hack: Bugün sadece "5 Dakika Kuralı"nı uygula. Beynine işi bitireceğini değil, sadece 5 dakika sistemde kalacağını söyle. Direncin nasıl kırıldığını fark edeceksin.

Başlama felcini kalıcı olarak nasıl yöneteceğini 17 Şubat'ta yayınlanacak Kaos Rehberi'nde detaylandırıyoruz. Lansman gününü takvimine işaretle. Eğer bu yazıyı web üzerinden okuyorsan ve abonelere özel avantajları kaçırmak istemiyorsan, bio'daki linkten yerini alabilirsin. ⚙️

Bu, sinir sisteminin aşırı yüklenmesi durumu. Yani her zaman hiper-aktif değiliz. Bazen hareketsizliğe saplanıp kalıyoruz. 10 saatlik uykudan kalkıp yorgun hissediyoruz. Saatlerce koltukta boş boş telefonda takılıyoruz, ama bedenimiz dinlenmiyor. Çünkü beynimiz yüksek alarm durumunda, hareketsiz olduğunda bile. Beden hiçbir zaman güvenli olduğu sinyalini almıyor, dinlenmek bile tehtit edici hissettiriyor. Çünkü beyin “yapman gereken şeyler var, ama sen yap(a)mıyorsun” deyip duruyor.

Ne olduğunu anlamaya çalışırken kendimi çok yıprattığım bir dönemde doktorum şöyle söylemişti; “Senin beynindeki elektrik kabloları çoğu kişiden farklı bağlanmış, dolayısı ile bazı kimyasallar (nörotransmiterler) daha farklı düzeyde üretiliyor”

Bunu ilk duyduğumda ne hissedeceğimi bilememiş, ama müthiş bir rahatlama yaşamıştım. En sonunda güvendiğim birisi bana yaşadığım zorlukların tamamen somut sebepleri olduğunu açıklamıştı. Kendimi suçlamamın anlamı yoktu, çünkü benim elimde değildi.

Dürtüsel Donma: Beyin Neden Kitlenir?

Bahsettiğim nörotransmiterler dopamin ve norepinefrin. Motivasyon ve ödül işleyişinde etkililer. Düşük olduğunda beyin “harekete geçmek” için yeterince ödül olmadığını düşünüyor ve motivasyon eksikliğine yol açıyor. Bunun üzerine beyin fazla uyarı ya da baskı altında olduğunda bahsettiğim paralize durumu ortaya çıkıyor. Çok basit görünen bir görev bile zihni zorlayabiliyor, kişi ne yapması gerektiğini biliyor olmasına rağmen beden ve zihin işbirliği yapmıyor.

Tam bu noktada, tüm bu dış etkenler bir araya geldiğinde suçluluk ve utanç döngüsü başlıyor. Çünkü ‘yine başarısız oldun’. Ardından hem kendine hem seni anlamayan dünyaya karşı bir iç hesaplaşma başlıyor. Performansını nörolojik bir çıktı olarak değil, bir karakter kusuru olarak aslında yanlış değerlendiriyorsun. Çünkü ‘başarısızlık’lar biriktikçe, her görevde kendini suçlamaya meyilli hale geldin.

Plot Twist: Aslında Başardığın Çok Şey Var

Ödül devreleri zayıf olduğunda küçük kazanımlar normale göre daha az tatmin edici geliyor. Normalde sevindirici olan başarılar, yeterince ödüllendirici gelmediğinden bazen hiçbir şey başaramamış gibi hissediyorsun. Halbuki çevrendeki bir çok insanın yaptığından fazlasını yaptın, çünkü zaten asgari düzey senin için yeterli değil. Kendine yüklendiğin zamanlarda bunları hatırlamak çok önemli. Bana çoğu zaman çevremden birisi söylediğinde gerçekten iyi hissediyorum. (Genellikle Melis ya da babam oluyor, sizi seviyorum.) Bunu bilinçli olarak pratik etmek de önemli. Bazen onların bana söylediklerini kendi kendime sesli olarak tekrar ediyorum. “19 yaşımda tek başıma Londra’da yaşadım, orada beğendiğim bir okula bir kaç yıl sonra Erasmus’ta derece yaparak girdim ve o okulda okudum. Kendi markamı kurdum. Üç ay boyunca bir dağda yaşadım. Yüksek düzey bir çalışana karşı, sonucu ne pahasına olursa olsun dik durdum. Beni mahvetmesine rağmen, terk etmem gereken bir yeri terk ettim. Tamamen kendi kazancımla yurt dışında master yaptım”

İş Başa Düştü

Bunları yaparken farkettiğim bir şey vardı; Kendimle yaşamayı öğrenmek zorundaydım. Yani, madem beyin yeterince üretemiyor, o zaman kendi dopaminimi kendim üretmek zorundaydım, var olana da sahip çıkmalıydım. Bu ne demek? Sana da anlatıyorum;

Sabah uyandın;
1️⃣ Enerjini koru. Telefonu eline alma, en az 15-20 dk gün ışığı, meditasyon, etrafı toparlama ne yaparsan yap. Ekran kaydırmak yok. En büyük dopamin tüketicisi sosyal medya. Kafanı uyanır uyanmaz dağıtmadan, önce bir toparlaman lazım.

2️⃣ Hareket et. Ne yaparsan yap, ağırlık kaldır, yoga, pilates yap, yürü. Her ne ise. Fiziksel aktivite vücudundaki endorfin, serotonin ve dopamin seviyesi artıyor.

3️⃣ İyi beslen. Beynin için iyi olan ve olmayan gıdalar var, bilmediğimiz şeyler değil. Sağlıklı yağ, protein, temiz gıda. Şeker senin için hiç iyi değil, zihnini bir roller coster’a çevirecek, elinden geldiğince az tüket ve mümkünse sabah saatleri olsun. Paketli gıda: Big No. Yeşil çayda L-theanine var (Stresle başa çıkmada, zihinsel odaklanmayı artırmada ve uyku kalitesini iyileştirmede büyük rol oynar), bize iyi gelir, odaklanmaya ihtiyacın varsa kullanabilirsin.

Yukardaki üç şey için fedakarlık yapmak kendine yapabileceğin en güzel şey. Senin beynin diğerlerinden farklı. Kabul et, ve yönet.

4️⃣ Şimdi, var olan dopamini koruduk ve fazlasını üretmek için adım attık. En basit görevden başla. Bu çay demlemek için su koymak da olabilir, teamste yanıt vermediğin bir mesaj da olabilir. Yaptıktan sonra farket, bir görev tamamladın. Okuduğum bir araştırmada şunu yazıyordu; Kaçındığın şeyleri aşmanın tek yolu onları sonuçlarından korkarak da olsa yapmakmış, sonuçlar zaten beklediğin kadar korkunç olmuyormuş. Çok demode ama çalışıyor maalesef. Benim de hala pratik ettiğim bir şey. Ne olursa olsun yapmış olmak iyi gelecek ve bir sonraki görev için yeterli motivasyonu sağlamış olacaksın. Her bir görevin ucuna gerçek bir ödül koyabilirsin, ‘bu maili attıktan sonra bir kahve koyacağım’ gibi.

Subscribe now

Buradayım Be Buradayım

Kafanın içinde çok kaldığında dünyaya dönmek için yapabileceğin bir kaç etkili yöntem var;
- Nefes alışverişine odaklanmak
- Ayaklarını yere basıp bastığını fark etmek
- İçinde bulunduğun ruh halini isimlendirmek

Ve son olarak en zor zamanlar için duyular egzersizi;
Diyelim ki yetiştirmen gereken bir sunum var ve sen boş sayfaya bakmaya devam ediyorsun. Bırak. Bir kaç derin nefes al, ve;

👁️ Etrafında gördüğün 5 şeyi isimlendir
✋🏼 Dokunabileceğin 4 şeyi fark et, belki de dokun. Oturduğun koltuk, saçların, pantolonun. Dokuların farkını hisset.
👂🏼Duyduğun 3 şeyi isimlendir. Duyduğun farklı seslere odaklan.
👃🏼Kokusunu aldığın 2 şeyi isimlendir. Özellikle kalkıp koklayabilirsin.
👅 Tadını aldığın 1 şeyi isimlendir.

Bu egzersiz, anksiyete ve panik atak durumlarında zihnin ordan oraya zıplarken sakinleşmene yardımcı olacak ve seni bir anlamda topraklayacak.

Son olarak önemli bir hatırlatma;
Bu zamana kadar aslında hep başardın, son dakika da olsa, süreç boyunca kendini müthiş yıpratmış da olsan, ne olursa olsun yapman gereken o şeyi yaptın. Yine yapacaksın. Hem de ortaya çıkan şey muhtemelen ortalamanın üstü bir şey olacak. Bunu bilerek ‘donuk’ kalmak beni hep rahatlatmıştır. Hallettin bile, sende o iş. 🫶🏽

Bir fikir, bir proje, bir konu.. İlgimi çeker çekmez bir mıknatıs gibi çekiyor beni. Zaman duruyor. Dünya sessizleşiyor. Ve ben, nihayet “normal” hissediyorum.

Odaklanmak çoğu zaman beynimle verdiğim bir savaşı temsil eder. Ama o geldiğinde -hyperfocus-, galibiyeti kimseye kaptırmam, beynime bile.

Artık her şey çok nettir, tüm karmaşa düzene girer.

Ama her aşk hikayesinin bir karanlık yüzü vardır. Benimki, beynimin kimyasallarını aşırı tüketimimin beni tüketmeye başladığı o sessiz işgal ile ortaya çıkmaya başlar. Saatlerce çalışırım, yazarım, araştırırım, yemek yemem, su içmem, mesajlara dönmem. O anda ben ve o konunun evreni dışında hiç bir şey var olamaz. Ta ki ilk bakışta kusursuz olan o ilişki zehirli olmaya başlayana kadar. Artık sevgi değil, kontrol istemeye başladığında. “Bir şeyler yemen lazım”, dediğimi duymamaya “Yarın devam ederim” dediğimde beni kandırmaya başladığında. Ve ben yine kendimi sabahın dördünde o şeyin başında bulurum. Bitkin ve tükenmiş, ama mutlu ve tatmin. Bu, zehirli bir döngü.

Bu bir nimet & bir lanet.

Bilimsel olarak aslında şöyle; Beyin dopamin eksikliğini telafi etmeye çalıştığı için, yüksek ödül veren ya da yoğun ilgi uyandıran şeylere anormal derecede odaklanabiliyor. Kimi zaman romantik ilişkilerde dahi tekrarlanan bu döngü şuna benziyor; bir şeye aşırı odaklanma - duyusal yorgunluk - kaçış.

Bu paradoksal durum üretkenlik patlamaları yaratıyor ama sürdürülebilirliği baltalıyor, çünkü artık üretemeyecek kadar kendini tüketiyorsun. Ya mükemmel bir çalışansın ya da tamamen işlevsiz. İlgilendin - tükendin - terk ettin.. bir sonraki “oyuncağını” bulana kadar.

Bir şeyi tamamen bilemem, ama çok fazla şey hakkında genelden biraz fazla bilgi sahibiyim. Sonuna gidene kadar yarı yolda bırakırım, aradaki adımlar çok sıkıcı.

Ürettiğim zamanlarda ortaya çıkanlar genelde çoğu kişiyi etkileyecek derecede iyidir. Tam daha fazlasının gelmesi gereken o sürükleyici noktada benim artık üretmiyor oluşuma bir çözüm bulunursa tadından yenmez :)

Sen de Underfocus ile Hyperfocus arasında gidip geliyorsan, yani ya dikkatin pamuk ipliğine bağlı, ya da tam tersi saatlerce bir konuya kitleniyorsan altın değerinde bir yöntemle geliyorum;

Subscribe now

Hyperfocus toksik aşkımızsa, Pomodoro da bu ilişkinin terapistidir 🫰🏼

Pomodoro, odaklanmayı yönetmek için tasarlanmış bir sistem. 25 dakika çalış, 5 dakika ara ver. Ya da 50 dakika çalış, 10 dakika ara ver. Bu kurala göre 25. dakika tamamlandığında o an her ne yapıyorsan, ya da neyin tam ortasındaysan olduğu gibi bırakıp 5 dakika ara veriyorsun. İstediğini yapabilirsin, çalışmak dışında. (Ben genelde handstand denemesi yapıyorum 🙈)

5 dakika sonunda zil yeniden çaldığında, bu defa molayı bir bıçak gibi kesip çalışmaya kaldığın yerden devam ediyorsun. Yöntemin bu kadar etkili oluşu beni her defasında büyülüyor.

Hyperfocus “şunu da bitireyim, şuna da bir bakayım..” derken Pomodoro “Tamam, ara vakti geldi” diyor. Böylece seni kendini tüketmekten kurtarıyor. Yani beynin için bir nefes planı sunuyor. Düzenle kaos böylece harmanlanıyor.

Pomodoro yazdığınızda Youtube’da yüzlerce içerik bulabilirsin, benim en sevdiğim Harry Potter temalı olanlar. Hogwarts kütüphanesinde harikalar yaratıyorum 🤓

Kontrol etmeyi öğrenmeye başladığımdan beri bu anları savaşmam gereken bir şey olarak değil, tanımam gereken bir yanım olarak görüyorum. Çünkü bazen, fazla odaklanmak bile kendine özgü bir sessizlik biçimi. Kendimle dans ettiğim o muhteşem saatlerin tadını çıkarmak ve ortaya çıkan şeyleri keşfetmek çok keyifli.

Sesleri, renkleri, insanların enerjisini.. Mesela birinin tonundaki en ufak değişimi fark ederim, bir bakışın içinde saklanan gerilimi, havadaki elektriği. Ve bu çok yorucu. Bunu hava atmak için söylemiyorum yani.

Oksijensiz ofis ortamında bilmem kaç lümen ışığın altında gözlerimin ve başımın çatlamasına mı yoksa iki masa ötedeki bilmem kimin ara öğününün şapırtısına daha çok sinirlerim bozuluyor bilemiyorum mesela. Ya da yere dökülmüş biranın yapış yapışlığı, o bar masasının pisliğini aklımdan çıkaramadığım için small talk yapamadığım o arkadaşımla ilişkimi derinleştiremediğim için mi kalabalık gruplar beni zorluyor. Beer pong oynarken çenesinin altından biranın köpüğü akan arkadaşımın görüntüsünü aklımdan çıkarmak için acilen tuvalete kaçıp kendimi regüle etmeye ihtiyacım var. Yoksa kusarım. Sensörlerim böylesi hassas olduğundan, bedenime etkileri de bir o kadar yoğun.

“Ben dünyayı yüksek çözünürlükte hissediyorum”

Uzun süre “neden bu kadar abartıyorum?” diye düşündüm. Çünkü sanıyordum ki; herkes benim kadar ışıktan rahatsız oluyor, herkes o çiğneme sesini duyuyor, herkes ayağında o biranın yapış yapışlığını bu kadar dert ediyor. Ama kimse benim kadar zorlanıyormuş gibi görünmüyor. Ve çoğunlukla kimse benim kadar dikkat çekici tepkiler vermiyor. Ben çok mu fazlayım?

”Çok duygusalsın”, “çok düşünüyorsun”, “çok abarttın”… Bu ‘çok’ları her duyduğumda bir yük daha biniyor. Bir daha bu yargıya maruz kalmamak için bir sonrakinde ne hissettiğimi paylaşmasam mı?.. (Maskelendiniz)
..derken hayat müthiş bir ters köşe yapıyor; “Beril, o kadın hakkında yanılmamışsın!”
YES! Tabii ki yanılmadım! Bin metre öteden belliydi bence. Siz nasıl anlayamadınız asıl!

Hikayeyi yeniden yazıyorum; bu benim süpergücüm.

Subscribe now

“Çok duygusalsın” -EVET, ÖYLEYİM. Zavallı yüzeysel art niyetlerini bu sayede okuyorum işte. Bu benim süpergücüm.

“Bu nerden aklına geldi?” -Tüm bu duyularım çalışırken zihnimde aynı anda o kadar fazla elektriklenme oluyor ki, Pikachu’yla yarışabilirim (bunu yaparken üç yeni fikir üretirim). Bu benim süpergücüm.

”Çok düşünüyorsun” -Olası tüm ihtimaller her an frontal korteksime akıyor. Yapabileceğim bir şey yok, ama bu sayede neredeyse hiç açığı olmayan sistemler kurabilirim. Bu benim süpergücüm.

“Abartıyorsun” -Duygularımın hiçe sayıldığı her an saygısızlığa maruz kalıyorum demektir, bu yaşandığında verdiğim tepki için kötü hissetmem. İnandığım bir şeyi savunmaktan geri durmam, susmam. Bu benim süpergücüm.

“Bu kadar seviyor olamazsın” -Romayı da yakarım. Çok severim, öyle çok severim ki, sahteysen katlanamazsın, yanımda dahi duramazsın, yarışamazsın, yanarsın. Bu benim süpergücüm.

Tüm bu fazlalıklar beni olduğum kişi yapıyor. O yoğunlukta fikir doğuyor, sevgi büyüyor, empati filizleniyor. Birinin kalbini okumak bazen yorucu, ama aynı zamanda inanılmaz bir bağ kurma biçimi. Derin sohbetlerle dünyaları kurtardığımız tüm arkadaşlarıma selam olsun. Yüzeysel ilişkiler, popüler kültür, kurumsal ikiyüzlülük, toksik politizm bana göre değil. Ben gerçek bağların, sohbetlerdeki anlam arayışlarının, zamansızlığın, minimalin, hakikatin, derinliğin, temiz niyetlerin insanıyım.

Şimdi artık bu fazlalığı bastırmaya çalışmıyorum. Onu tanıyorum, ona alan açıyorum. Duygusal yoğunluk benim süpergücüm. Dünyayı daha keskin, daha gerçek, daha renkli hissetmemi sağlıyor. Ve evet, belki bazen bu yoğunluk beni yakıyor. Ama o ateşte harlanmak beni ben yapıyor. Benim baharatım bu, bana lezzet katıyor.

Benim için üretkenlik lineer değil.

Bir şeyi bitirmeden diğerine geçmem tembellikten değil, beynimin enerji dalgalarının farklı frekansta çalışmasından. Bir konuya aşırı odaklanıp 8 saat boyunca varlığımı unuttuğum anlar da var. Herhangi bir problem için 1 dakikada en az 6 fikir üretebilirim - ve her birinin gerçekleşmesi için gerekli olan tüm stratejik akışı.

Bu çoklu bağlantı zekası, klasik sistem için maalesef fazla ‘dağınık’, ‘öngörülebilir ve yönetilebilir değil’. Ben bir müzik dinlerken tasarım fikri bulurum, market sırasında beklerken kampanya sloganı üretirim, sıradan görünen şeylerin arasındaki örüntüleri yakalarım. Çoğu yeni fikirlerim sessizlikte değil, kaosta doğar. Üretkenlik benim için bağlantı kurmaktır, bitirmek değil. Bu dünyalar arasında gidip gelirken yorulmam, yaratıcılığımın kaynağını onurlandırırım. Benim başarım takvim bloklarıyla değil, kıvılcım çıkaran fikirlerimle ölçülür.

Yine de sistem maalesef farklı çalışıyor, kurumsal dünyadan bu halin karşılığı genelde “dikkatini topla” oluyor. Ama benim için dikkatimi toplamak değil, yönlendirmek önemli. Akışına izin vermek beni daima daha mutlu kılar, çünkü kalıplar bana göre değildir, plansızlıkla sürüklenirken mükemmeli bulurum.

Subscribe now

Sistemin düzenli ve derli toplu olana bu kadar tapmasından oldum olası hoşlanmam (neden acaba). Çünkü kendi adaletli kural sistemimden daha iyi değil ‘sistem’. Ama beslendiği şey de tam olarak bu, o yüzden ters düşeriz.

Bir Y kuşağı olarak aşırı çalışkanlığı ve gereksiz üretkenliği öve öve bitiremeyen X kuşaklarının kurduğu sisteme isyan etmeye devam ederken, teknoloji sayesinde 3 saniyeye düşen dikkat süresi, ve ardımızdan gelen Z ve Alpha kuşaklarının psikolojik farkındalık ve gelişmişlikleriyle nasıl başa çıkamadıklarını izlerken müthiş keyif alıyorum. Evet, yöneticimi ‘kolay yolu’ için bir sistem kuralım diye ikna edemediğim o raporlama sistemini, dün gelen stajyer kız yapay zeka sayesinde otomatiğe bağladı bile.

Kendimi düzeltmeyi bıraktığımda, ilk defa kendimle tanıştım.

Bu yazıyı yazarken monstera’mın düzelmesi için bir bambu düzeneği yaptım, iki posta çamaşır yıkadım ve çay demledim. Bu sırada aklıma gelen diğer fikirleri uçmasın diye notlarıma kaydettim (asla geri dönüp bakmayacağım). Ama sonuçta yazdım. Siz de buraya kadar okuduysanız, demek ki işe yarıyor. Dikkatim dağılmadı, dikkatim birden fazla yerde var olabiliyordu. Kendi üretkenlik evrenimde.

Otantik benliğimi keşfetmeyi ve değer vermeyi öğrendim, öğreniyorum. Bu yolculuğa 28 yaşımda yoga ve meditasyon yaparak başladım. İki sene sonra 30 yaşıma geldiğimde, 2021 yazında “kendimi hatırlamak” için gittiğim bir kampta, geri dönülmez kendini geliştirme ve gerçekleştirme yolculuğum başladı.

Ben Beril, zihnimi serbestçe akıtmak için buradayım. Bunu yaparken adhd ve yaşam ile ilgili deneyimlerimi ve öğrendiklerimi paylaşacağım. Eğer benden haftalık bir seri bekliyorsan, adhd’nin ne olduğuna dair daha fazla fikrin olması adına beni kesin takip etmelisin :) Tabii ki düzenli bir paylaşım yapmayacağım, ama yazdıklarımın hoşuna gitmesi için tüm sihrimi çalıştıracağımdan emin olabilirsin. Eğer keyif aldıysan abone ol, ve baharat zihinli kızın yolculuğuna birlikte tanıklık edelim.